 |
|
|
|
Νέα - Άρθρα
Ο Νέος Κυνηγός Πλανητών Ακούει στο Όνομα HARPS
Της Αστροφυσικού Ελένης Χατζηχρήστου
Ο φασματογράφος HARPS, που έχει εγκατασταθεί στο τηλεσκόπιο διαμέτρου 3.6 μ του Νότιου Ευρωπαϊκού Αστεροσκοπείου (ESO) στη Χιλή, αποτελεί τον πιο επιτυχημένο κυνηγό εξωπλανητών που έχει ως τώρα κατασκευαστεί. Πρόσφατα ανακοινώθηκε η ανακάλυψη 50 νέων εξωπλανητών, συμπεριλαμβανομένων και 16 πλανητών που μοιάζουν πολύ με τη Γη μας. Μάλιστα ένας από αυτούς περιφέρεται εντός της αποδεκτής ζώνης γλυρω από το άστρο του, που έχει συνθήκες κατάλληλες για την ύπαρξη ζωής. Το 40% των άστρων γύρω από τα οποία ανακαλύφθηκαν πλανήτες μοιάζουν με τον Ήλιο μας και έχουν τουλάχιστον έναν μικρό πλανήτη, συγκρίσιμο σε μέγεθος με τη Γη.
Εικ.1: Καλλιτεχνική αναπαράσταση ενός από τους εξωπλανήτες που ανακαλύφθηκαν από το HARPS , τον HD85512b, που έχει πετρώδη σύσταση.
Η διεθνής ομάδα που χρησιμοποιεί το HARPS καθοδηγείται από έναν βετεράνο του είδους, τον Ελβετό Michel Mayor που έχει μακρά ιστορία ανακάλυψης εξωπλανητών. Ήταν ο πρώτος που ανακάλυψε έναν εξωπλανήτη το 1995 με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας, η οποία εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι ένας πλανήτης που περιστρέφεται γύρω από ένα άστρο μπορεί να το επηρεάσει βαρυτικά αλλάζοντας ελαφρά την ακτινική του ταχύτητα. Αλλαγή την οποία οι αστρονόμοι μπορούν να ανιχνεύσουν με τα υπερσύγχρονα όργανα παρατήρησης που διαθέτουν. Το HARPS χρησιμοποιεί ακριβώς αυτή την τεχνική κι μπορεί να ανιχνεύει μεταβολές στην ακτινική ταχύτητα που φτάνουν τα 4 χλμ/ώρα (ισοδυναμεί με το περπάτημα ενός ανθρώπου)! Ως τώρα έχει ανακαλύψει συνολικά 150 εξωπλανήτες μετά από εκατοντάδες νύκτες παρατηρήσεων.
Εικ.2: Το άστρο HD 85512 γύρω από το οποίο ανακαλύφθηκαν πλανήτες γήινου τύπου.
Χρησιμοποιώντας τις παρατηρήσεις 376 άστρων παρόμοιων με τον Ήλιο μας, οι αστρονόμοι έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρία στην ανίχνευση πλανητών γήινου τύπου. Τα πρώτα αποτελέσματα μιλούν για το 40% των άστρων αυτών. Μετά από την αναβάθμιση του το HARPS θα μπορέσει να διερευνήσει ειδικότερα την ύπαρξη πετρωδών πλανητών όπως η Γη. Σε πρόσφατη παρατηρησιακή έρευνα, επιλέχθηκαν 10 κοντινά άστρα ηλιακού τύπου για την αναζήτηση εξωπλανητών. Μετά από 2 χρόνια Ερευνών ανακαλύφθηκαν πέντε νέοι πλανήτες που έχουν μάζα μικρότερη από πέντε φορές εκείνης της Γης και βρίσκονται μέσα στα όρια της κατοικήσιμης ζώνης. Σε αυτούς τους πλανήτες θα ψάξουν τα μελλοντικά διαστημικά τηλεσκόπια για την ύπαρξη ζωής, ή συνθηκών κατάλληλων για την ανάπτυξή της (π.χ. οξυγόνο στην ατμόσφαιρά τους).
Εικ.3: Η κατοικήσιμη ζώνη γύρω από άστρα, που μπορεί να φιλοξενήσει πλανήτες με ζωή.
Μια άλλη εντελώς διαφορετική μέθοδος ανίχνευσης εξωπλανητών είναι η μέτρηση της ελάττωσης του φωτός ενός άστρου, η οποία μπορεί να εκλειφθεί ως αποτέλεσμα της επισκίασής του από έναν πλανήτη ο οποίος τυχαίνει να περνάει μεταξύ του άστρου και του γήινου παρατηρητή τη στιγμή της παρατήρησης. Ο συνολικός αριθμός επιβεβαιωμένων εξωπλανητών με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας ανέρχεται σε 600. Με την τεχνική της έκλειψης έχουν βρεθεί ακόμη 1200 υποψήφιοι εξωπλανήτες από την αποστολή της NASA Kepler, οι οποίοι ως επί το πλείστον βρίσκονται μακρύτερα από τον Ήλιο σε σχέση με εκείνους που ανακαλύφθηκαν από τον HARPS.
Εικ.4: Ο εξωπλανήτης Gliese581d (Courtesy ESA).
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι βρισκόμαστε πολύ κοντά στην ανακάλυψη μιας άλλης Γης στο εγγύς μέλλον. Ένα πανομοιότυπο με το HARPS όργανο θα εγκατασταθεί στο Telescopio Nazionale Galileo των Καναρίων Νήσων, το οποίο θα αναζητήσει νέους εξωπλανήτες στο βόρειο ημισφαίριο. Ένα ακόμη όργανο, το ESPRESSO, θα εγκατασταθεί στο μεγάλο τηλεσκόπιο VLT του Νότιου Ευρωπαϊκού Αστεροσκοπείου (ESO) το 2016. Αυτό θα μπορεί να μετρήσει μεταβολές στην ακτινική ταχύτητα των άστρων με ακρίβεια της τάξης των 0.35 χλμ/ώρα, που είναι συγκρίσιμη με την μεταβολή της αντινικής ταχύτητας του Ήλιου που οφείλεται στην βαρυτική επίδραση της Γης! Αργότερα έναν ακόμη όργανο ακόμη μεγαλύτερων προδιαγραφών, το CODEX, θα κάνει την εμφάνισή του στο «εξαιρετικά μεγάλο τηλεσκόπιο» ELT της Χιλής.
Εικ. 5: Καλλιτεχνική αναπαράσταση του άστρου Gliese581 και του πλανητικού συστήματος που ανακαλύφθηκε γύρω του.
Οι εξωπλανήτες που έχουν μάζα 1-10 φορές τη μάζα της Γης είναι αρκετά συχνοί γύρω από άλλα άστρα. Αν είναι πετρώδεις και διαθέτουν νερό, τότε είμαστε ίσως πολύ κοντά στην ανακάλυψη εξωγήινης ζωής. Οι επιστήμονες αισιοδοξούν οτι στα επόμενα 10-20 χρόνια πιθανότατα θα έχουμε ανακαλύψει όλους τους κατοικήσιμους πλανήτες στη γειτονιά του ηλιακού μας συστήματος. Τότε θα αρχίσει η ενδελεχής αναζήτηση των φασματοσκοπικών ενδείξεων ύπαρξης ζωής σε αυτούς.
Προσθήκη: 16/11/2011
Επιστροφή στα νέα
|
|
|
|
