Της Αστροφυσικού Ελένης Χατζηχρήστου
Αν και πάντα θεωρούσαμε ότι η Σελήνη μας δεν έχει ατμόσφαιρα, εν τούτοις πρόσφατες ανακαλύψεις δείχνουν ότι ο δορυφόρος μας διαθέτει μια πολύ αραιή εξώσφαιρα από ιόντα. Ποιες φυσικές διεργασίες μπορεί να είναι υπεύθυνες για κάτι τέτοιο; Οι επιστήμονες αποφαίνονται ότι τα ηλιακά φωτόνια, το πλάσμα στη Γήινη μαγνητόσφαιρα, και οι μικρομετεωρίτες, όλα αλληλεπιδρούν με τη σεληνιακή επιφάνεια με αποτέλεσμα τον σταδιακό σχηματισμό της εξώσφαιράς της. Η πρόσφατη ανακάλυψη οφείλεται σε δεδομένα του Ιαπωνικού δορυφόρου SELENE (ή Kaguya) όταν η Σελήνη βρισκόταν μέσα στη Γήινη μαγνητόσφαιρα. Τότε εμφανίστηκαν ιόντα διαφορετικών στοιχείων που εκτείνονταν σε ύψος 100 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Σελήνης. Σε παλιότερες εποχές παρόμοια ιόντα είχαν ανιχνευθεί όταν η Σελήνη βρισκόταν υπό την επίδραση του ηλιακού ανέμου. Η σεληνιακή ατμόσφαιρα είναι πολύ αραιή. Αρκεί να φανταστεί κανείς ότι ενώ κοντά στη γήινη επιφάνεια σε ένα κυβικό μέτρο περιέχονται 100 δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων μόρια, στη γήινη εξώσφαιρα στον ίδιο όγκο περιέχονται μόλις 100 μόρια.
Εικ.1: Η Σελήνη δεν είναι χωρίς ατμόσφαιρα, λένε τα τελευταία αστρονομικά δεδομένα και παρατηρήσεις (Credit: iStockphoto/Rafael Pacheco).
Η πρόσφατη ανακάλυψη έρχεται να ενισχύσει σενάρια για την εκμετάλλευση του σεληνιακού εδάφους και την πιθανή εγκατάσταση των πρώτων ανθρώπινων διαστημικών αποικιών. Στην πραγματικότητα τα σχέδια αποικισμού του δορυφόρου μας έχουν ήδη καταστρωθεί με λεπτομέρειες και το μόνο που μας σταματάει στο να τα πραγματοποιήσουμε είναι η έλλειψη της κατάλληλης τεχνολογίας που θα μας το επιτρέψει. Συγκεκριμένα, χρειαζόμαστε πρωτοποριακές και πολύ αποτελεσματικές μεθόδους για την εκμετάλλευση των σεληνιακών φυσικών πηγών για την παραγωγή ενέργειας που θα συντηρήσει τις διαστημικές αποικίες. Ένα εγχείρημα που δημιουργεί αντικρουόμενα συναισθήματα και ποικίλες αντιδράσεις, καθώς πέρα από τα επιστημονικά οφέλη πρέπει να συνυπολογιστεί και το υψηλό κόστος που ενδεχομένως θα αποβεί εις βάρος άλλων διαστημικών αποστολών. Επίσης, δεν είναι γνωστό αν θα χρηματοδοτηθεί από τη NASA ή από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Προς το παρόν, οι ηλιακοί συσσωρευτές και άλλα όργανα που θα πρέπει να μεταφερθούν στη Σελήνη από τη Γη, αποτελούν το υψηλότερο ίσως κόστος του εγχειρήματος. Γι’ αυτό πρωτοποριακές ιδέες έχουν ήδη πέσει στο τραπέζι στην προσπάθεια να μειωθεί το κόστος της αποστολής. Για παράδειγμα, η κατάλληλη χρήση των σεληνιακών πετρωμάτων σε συνδυασμό με το απόλυτο κενό που επικρατεί κοντά στην επιφάνειά της, μπορεί να οδηγήσει στην τοπική κατασκευή φωτοβολταϊκών συστημάτων Ή ακόμη η εγκατάσταση ηλιακών κυττάρων σε μεγάλα τμήματα της σεληνιακής επιφάνειας που θα μπορούν να τροφοδοτούν με ενέργεια τους σεληνιακούς αποίκους.
Εικ.2: Καλλιτεχνική αναπαράσταση μιας σεληνιακής βάσης (Credit: NASA).
Φυσικά οι μελλοντικές ανθρώπινες δραστηριότητες θα διαταράξουν την ηρεμία που επικρατεί στη Σελήνη και επομένως και τη σύσταση της ατμόσφαιράς της: σκόνη από τη σεληνιακή επιφάνεια και εκπομπές από την πτήση πυραύλων θα είναι μερικές μόνο από τις μελλοντικές ανθρώπινες επιδράσεις. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες της NASA προετοιμάζουν μια διαστημική αποστολή, το Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer (LADEE) , που θα τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη το 2012 μετρώντας την πυκνότητα 18 χημικών στοιχείων, μεταξύ αυτών μεθάνιο και υδρατμούς.
Εικ.3: Η μονοτονία της ερημικής σεληνιακής επιφάνειας διακόπτεται πού και πού από τα απομεινάρια της πρότερης ανθρώπινης δραστηριότητας στο δορυφόρο μας, όπως εδώ το σημείο προσεδάφισης της αποστολής Apollo 15 και η κάψουλα που φιλοξένησε τους αστροναύτες πριν από 39 χρόνια (Credit: Apollo 15 Crew, NASA).
