Γράφει η Αστροφυσικός Ελένη Χατζηχρήστου
Εικ. Οριζοντας: Ο ορίζοντας του Ιανουαρίου, κοιτώντας βόρεια, για το γεωγραφικό μήκος και πλάτος της Αθήνας (15/01/2009 21:00 UTC). (Credit: http://space.about.com)
Η νέα χρονιά θα μας χαρίσει πολλά αξιόλογα αστρονομικά φαινόμενα. Όπως κάθε χρόνο θα απολαύσουμε τους σχηματισμούς των πλανητών στο νυκτερινό ουρανό, βροχές διαττόντων κάθε μήνα και κάποιες εκλείψεις. Ο Ιανουάριος είναι ίσως αντιπροσωπευτικός μήνας απ’ αυτή την άποψη: μας περιμένουν τρείς βροχές διαττόντων, μια δακτυλιοειδής ηλιακή έκλειψη, η Γη θα φτάσει στο Περιήλιο και θα έχουμε παρέλαση πλανητών από το δειλινό ως την αυγή.
Η ΓΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΗΛΙΟ
Όπως είναι γνωστό η τροχιά της Γης γύρω από τον Ήλιο είναι ελλειπτική με αποτέλεσμα μια φορά το χρόνο να πλησιάζει στην κοντινότερη απόστασή της στον Ήλιο, το Περιήλιο, και μια φορά στη μακρινότερη απόστασή της από τον Ήλιο, το Αφήλιο. Στις 4 Ιανουαρίου η Γη θα είναι στο Περιήλιο, 0.983 αστρονομικές μονάδες (μια αστρονομική μονάδα ισοδυναμεί με 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα, την απόσταση Γης-Ήλιου). Παρά την κοντινή απόσταση, το βόρειο ημισφαίριο της Γης θα διανύει την ψυχρότερη εποχή του χρόνου, κι’ αυτό γιατί η θερμοκρασία και οι γήινες εποχές οφείλονται όχι στην απόσταση αλλά στην κλίση του άξονα περιστροφής της Γης.
Εικ. Περιηλιο: Η διαφορά στο μέγεθος του ηλιακού δίσκου μεταξύ περιηλίου και αφηλίου, όπως φαίνεται από τη Γη, είναι της τάξης του 3% και συνήθως δεν γίνεται αντιληπτή από το μέσο παρατηρητή (Credit & Copyright: Enrique Luque Cervigón).
ΒΡΟΧΕΣ ΜΕΤΕΩΡΟΕΙΔΩΝ
Η πρώτη βροχή διαττόντων του 2010 θα είναι οι Βοωτίδες, που κορυφώνονται την 3η Ιανουαρίου, όταν η Γη περνάει μέσα από τα υπολείμματα κάποιου άγνωστου κομήτη που πέρασε κοντά στον Ήλιο στο παρελθόν. Οι Βοωτίδες διαρκούν λίγες μόνο ημέρες, αλλά είναι αρκετά εντυπωσιακοί αφού θα μπορέσετε να δείτε έως και ένα διάττοντα το λεπτό (!) εάν ο καιρός είναι καλός και ο ουρανός ελεύθερος από σύννεφα, αλλά η λαμπρή Σελήνη ίσως δυσκολέψει τα πράγματα. Μια ακόμη βροχή διαττόντων τον Ιανουάριο είναι οι Δέλτα Καρκινίδες, που κορυφώνονται στις 15-16 Ιανουαρίου. Είναι λιγότερο εντυπωσιακοί, μόλις 4 διάττοντες την ώρα, αλλά η απουσία της (νέας) Σελήνης θα βοηθήσει σημαντικά στην παρατήρησή τους. Τέλος, τον Ιανουάριο θα έχουμε μια ακόμη βροχή διαττόντων που φαίνονται να προέρχονται από την Κόμη της Βερενίκης, και κορυφώνονται στις 18 Ιανουαρίου. Αυτοί είναι από τους ταχύτερους μετεωρίτες αν και αρκετά σπάνιοι αφού θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε μόλις 2 την ώρα κατά μέσον όρο.
ΗΛΙΑΚΗ ΕΚΛΕΙΨΗ
Στις 15 Ιανουαρίου, θα έχουμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε μια δακτυλιοειδή Ηλιακή έκλειψη, καθώς η σκιά της Σελήνης δεν θα μπορέσει να καλύψει εντελώς τον Ηλιακό δίσκο και ένας εξωτερικός δακτύλιος ηλιακού φωτός θα είναι ορατός από τη Γη. Γι’ αυτό και εκλείψεις αυτού του είδους λέγονται δακτυλιοειδείς εκλείψεις (σε αντίθεση με τις ολικές ηλιακές εκλείψεις).
Εικ. Ηλ. Εκλειψη: Η δακτυλιοειδής ηλιακή έκλειψη του Οκτωβρίου 2005 (Credit & Copyright: Stefan Seip).
ΣΕΛΗΝΗ
Πανσέληνος την 2α Ιανουαρίου, Τελευταίο Τέταρτο την 7η, Νέα Σελήνη την 15η Ιανουαρίου. Πρώτο Τέταρτο την 23η και Πανσέληνος πάλι την 30η Ιανουαρίου. Η Σελήνη θα βρίσκεται στο Περίγειο την 1η, στο Απόγειο την 17η Ιανουαρίου και στο Περίγειο και πάλι την 30η Ιανουαρίου.
ΠΛΑΝΗΤΕΣ
Ο λαμπρός Ερμής θα είναι ορατός στον πρωινό ουρανό, λίγο πριν από την ανατολή του Ήλιου, ενώ η Αφροδίτη αμέσως μετά τη δύση. Στις 7 Ιανουαρίου η Αφροδίτη θα βρίσκεται 2.8 μοίρες από τον Κρόνο και στις 18 Αυγούστου μόλις 1.9 μοίρες από τον Άρη. Ο Άρης θα είναι ορατός όλο το χρόνο και στις 29 Ιανουαρίου θα βρίσκεται σε αντίθεση, επομένως θα φαίνεται λαμπρός με αστρονομικό μέγεθος -1.3. Εξ’ ίσου ορατός θα είναι και ο Δίας μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου στον δυτικό ουρανό. Επίσης, ο Κρόνος θα βρίσκεται ψηλά στον ουρανό μεγάλο μέρος της νύκτας. Ο Ουρανός θα είναι αμυδρός και δύσκολα παρατηρήσιμος χωρίς τηλεσκόπιο, ένα μπλε-πράσινο άστρο στον ουρανό λίγο μετά τη δύση του Ήλιου.
ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
1 Ιανουαρίου: Η Σελήνη στο Περίγειο (358682 χλμ).
2 Ιανουαρίου: Πανσέληνος.
3 Ιανουαρίου: Κορύφωση της βροχής διαττόντων Βοωτίδες.
4 Ιανουαρίου: Η Γη στο περιήλιο. Ο Ερμής σε κατώτερη σύνοδο.
5 Ιανουαρίου: Ο Ερμής στο Περίγειο (0.67 αστρονομικές μονάδες).
7 Ιανουαρίου: Τελευταίο Τέταρτο Σελήνης.
11 Ιανουαρίου: Η Σελήνη κοντά στον Αντάρη.
13 Ιανουαρίου: Η Αφροδίτη στο Απόγειο (1.71 αστρονομικές μονάδες).
15 Ιανουαρίου: Νέα Σελήνη. Δακτυλιοειδής Ηλιακή Έκλειψη.
15-16 Ιανουαρίου: Κορύφωση της βροχής διαττόντων Δέλτα Καρκινίδες.
17 Ιανουαρίου: Η Σελήνη στο Απόγειο (406435 χλμ).
17-18 Ιανουαρίου: Η Σελήνη πολύ κοντά στον Δία.
18 Ιανουαρίου: Κορύφωση της βροχής διαττόντων της Κόμης της Βερενίκης.
23 Ιανουαρίου: Πρώτο Τέταρτο Σελήνης.
24 Ιανουαρίου: Η Αφροδίτη στο Αφήλιο.
27 Ιανουαρίου: Ο Ερμής σε μέγιστη απομάκρυνση (25ο δυτικά). Ο Άρης στην κοντινότερη στη Γη απόστασή του (0.664 αστρονομικές μονάδες).
29 Ιανουαρίου: Ο Άρης σε αντίθεση.
30 Ιανουαρίου: Πανσέληνος. Η Σελήνη στο Περίγειο (356593 χλμ) .
Εικ. Ουρανός: Ο ουρανός του Ιανουαρίου, για το γεωγραφικό μήκος και πλάτος της Αθήνας (15/01/2010 22:00 UTC). (Credit: http://space.about.com)
Πηγές:
http://www.synapses.co.uk/astro/monthnxt.html
http://stargazing.suite101.com/article.cfm/the_night_sky_for_december_2009
http://www.astronomynow.com/sky_charts.html
http://stardate.org/nightsky/almanac/
http://www.seasky.org/astronomy/astronomy_calendar_current.html
http://www.mmo.org/astronomy/this-months-sky.html
http://www.space.com/spacewatch/sky_calendar.html
http://www.skymaps.com/downloads.html
http://www.skymaps.com/articles/n0912.html
http://transientsky.wordpress.com/
http://www.arksky.org/
http://space.about.com/od/computerresources/tp/2009DecSkyGuide.htm
http://www.moonwise.co.uk/year/2009sky.php
http://www.findyourfate.com/astrology/year2009/sky2009.html
http://users.sch.gr/mdogram/astronea.htm
http://www.imcce.fr/hosted_sites/ama09/evenements.html
Ο ουρανός της εβδομάδας και από το: http://www.skyandtelescope.com/
Ο νυκτερινός ουρανός καθημερινά: http://www.astro.noa.gr/AlmanacIAA/iaa_today.htm
Εφαρμογές Java και εικονικά εργαλεία για την αναπαραγωγή του νυκτερινού ουρανού από το γεωγραφικό πλάτος και μήκος που βρίσκεστε:
http://space.about.com/od/computerresources/tp/2009JulSkyGuide.htm
http://www.oras.org/stargazer/applet.html
